ΙΣΤΟΡΙΑ 

Ο ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑ ΣΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΕΘΝΩΝ                       17 Οκτωβρίου 2025  

Στις 30 Ιουνίου 1936, ο Αυτοκράτωρ Χάιλε Σελάσιε εκφώνησε έναν ιστορικό λόγο στη Συνέλευση της Κοινωνίας των Εθνών, καταγγέλλοντας άλλη μια φορά την εισβολή της Ιταλίας στην Αιθιοπία και την αδιαφορία των υπόλοιπων κρατών - μελών της της Κοινωνίας των Εθνών, για την παραβίαση του διεθνούς δικαίου και για τα φρικτά εγκλήματα πολέμου της Ιταλίας.

Η Αιθιοπία αντιμετωπίστηκε με κραυγαλέο κυνισμό. Οι τότε μεγάλες δυνάμεις, κυρίως η Αγγλία και η Γαλλία, επιδίωκαν τον προσεταιρισμό της Ιταλίας του Μουσολίνι, για την αντιμετώπιση του διαρκώς αυξανόμενου κινδύνου της Γερμανίας του Χίτλερ. Μπροστά στο στόχο αυτό, δεν μετρούσε καθόλου η αδικία και οι φρικαλεότητες εις βάρος ενός αθώου και ανυπεράσπιστου λαού. (Αρκεί να θυμηθούμε τον υπερίτη - γνωστό και ως αέριο της μουστάρδας - που αν και είχε απαγορευθεί από το 1925 με τη Σύμβαση της Γενεύης του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, οι Ιταλοί τον χρησιμοποίησαν εκτεταμένα εναντίον στρατιωτών, αμάχων, ζώων και καλλιεργειών και δηλητηρίασαν με αυτόν ποτάμια και λίμνες). Η μόνη αντίδραση» των χωρών μελών της Κοινωνίας των Εθνών, ήταν η επιβολή (ανώδυνων στην ουσία) κυρώσεων στην Ιταλία, με τη μορφή περιορισμών στις εισαγωγές και εξαγωγές της. Οι περιορισμοί αυτοί ήσαν απλώς ενοχλητικοί, αφού δεν περιελάμβαναν το πετρέλαιο, το μόνο είδος που θα μπορούσε ίσως να κάμψει την Ιταλία. Το μόνο που πέτυχαν ήταν να συσπειρώσουν ακόμη περισσότερο τον Ιταλικό λαό γύρω από τον Μουσολίνι.

Στο λόγο του, ο Αυτοκράτωρ εξέθεσε το χρονικό της διένεξης και τεκμηρίωσε το επιχείρημά του ότι η κατάκτηση της Αιθιοπίας είχε αποφασισθεί από τον Μουσολίνι και τους επιτελείς του πολλά χρόνια πριν. Όλα τα άλλα ήσαν προσχήματα, για να καλύψουν το έγκλημα. Αναφέρθηκε επίσης ο Αυτοκράτωρ σε συγκεκριμένα κράτη, χωρίς να τα κατονομάσει, τα οποία ενήργησαν με πολλούς τρόπους για να διευκολύνουν το έργο της Ιταλίας και να αποτρέψουν τη λήψη μέτρων εναντίον της.

Ο λόγος του Αυτοκράτορα παραμένει ένα ιστορικό ντοκουμέντο που διατηρεί την αξία του, τόσο για τα δραματικά γεγονότα που εξιστορεί όσο και για τις προφητικές επισημάνσεις του. Μερικά χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

"....... Προσεύχομαι στον Παντοδύναμο Θεό να προστατέψει τα έθνη από τα τρομερά δεινά που επιβλήθηκαν στον δικό μου λαό....... Είναι καθήκον μου να προειδοποιήσω τις υπεύθυνες κυβερνήσεις εκατομμυρίων ανδρών, γυναικών και παιδιών για το θανάσιμο κίνηδυνο που τους απειλεί....... Η Ιταλική Κυβέρνηση δεν εξαιπέλυσε πόλεμο μόνο εναντίον των στρατιωτών. Πάνω απ' όλα επιτέθηκε έναντίον αμάχων, που βρίσκονταν πολύ μακριά από τα θέατρα των εχθροπραξιών, για να τους τρομοκρατήσει και να τους εξοντώσει........

.......Η Ιταλική αεροπορία τότε στράφηκε στη χρήση του υπερίτη. Ήταν την εποχή κατά των οποία γίνονταν οι επιχειρήσεις πολιορκίας του Μεκελε που το Ιταλικό Επιτελείο, φοβούμενο μια πανωλεθρία ακολούθησε τη μέθοδο που έχω καθήκον να καταγγείλω. Εγκατέστησε ειδικούς ψεκαστήρες στα αεροπλάνα, ώστε να μπορούν να ρίχνουν μια λεπτή θανατη φόρα «βροχή» σε μεγάλες εκτάσεις. Ομάδες εννέα, δεκά πέντε δεκαοχτώ αεροπλάνων ακολουθούσαν η μία την άλλη. ώστε το νέφος που εξαπέλυαν να σχηματίζει ένα συνεχές πέπλο. Με τον τρόπο αυτό, από το τέλος του Ιανουαρίου 1936. η δολοφονική αυτή βροχή έπεφτε αδιάκοπα πάνω σε στρατιώτες, γυναίκες, παιδιά, ζώα, ποτάμια, λίμνες και βοσκοτόπια. Για να σκοτώσει συστηματικά όλα τα ζώντα πλάσματα, για να είναι απόλυτα βέβαιο ότι δηλητηριάστηκαν το νερό και το βοσκοτόπια, το Ιταλικό Αρχηγείο έστειλε το αεροπλάνα του να κάνουν επιδρομές ξανά και ξανά. Αυτή ήταν η κυριότερη μέθοδος του πολέμου (που εφήρμοσαν).......

.......Η απόλυτη βαρβαρότητα συνίστατο στο να σπέρνουν την καταστροφή και τον τρόμο στις πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές, σε μέρη πολύ μακριά από το θέατρο των εχθροπραξιών. Ο σκοπός τους ήταν να σκορπίσουν το φόβο και το θάνατο σε ένα μεγάλο τμήμα της Αιθιοπικής επικράτειας.......

.......Το πρόβλημα που τίθεται σήμερα ενώπιον της Συνέλευσης της Κοινωνίας των Εθνών, είναι πολύ ευρύτερο. Δεν πρόκειται μόνο για την Ιταλική επίθεση. Πρόκειται για τη συλλογική ασφάλεια, για την ίδια την ύπαρξη της Κοινωνίας των Εθνών. Πρόκειται για την αξία των υποσχέσεων προς τα μικρά κράτη. ότι η εδαφική τους ακεραιότητα και η ανεξαρτησία τους θα γίνουν σεβαστές και θα εξασφαλισθούν....... Με λίγα λόγια. διακυβεύεται η παγκόσμια ηθική. Οι υπογραφές που μπαίνουν σε μια διεθνή συνθήκη έχουν αξία μόνον όταν τα κράτη που υπογράφουν έχουν ένα προσωπικό και άμεσο συμφέpov.......

Ερωτώ τις 52 χώρες, που υποσχέθηκαν στον Αιθιοπικό λαό να τον βοηθήσουν να αντισταθεί ενάντια στον εισβολέα, τι προτίθενται να κάνουν για την Αιθιοπία. Και ερωτώ τις μεγάλες δυνάμεις που υποσχέθηκαν να εγγυηθούν τη συλλογική ασφάλεια προς όφελος των μικρών κρατών, πάνω από τα οποία διαγράφεται βαριά η απειλή ότι κάποια μέρα θα έχουν την τύχη της Αιθιοπίας: τι μέτρα σκοπεύετε να πάρετε; Εκπρόσωποι του κόσμου, ήλθα στη Γενεύη για να εκπληρώσω το πιο οδυνηρό απ' όλα τα καθήκοντα ενός αρχηγού κράτους. Τι απάντηση θα πάρω πίσω στο λαό μου;......."

Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ

Ο Αυτοκράτωρ και ο Αιθιοπικός λαός έμειναν τότε χωρίς απάντηση. Ευτυχώς όμως, έχει ο καιρός γυρίσματα...... Όταν ο Μουσολίνι, στις 10 Ιουνίου 1940, συμμάχησε με τον Χίτλερ και κήρυξε τον πόλεμο κατά των Συμμάχων, οι Άγγλοι χρειάστηκε να φροντίσουν για την προστασία τόσο των αποικιών τους στην Ανατολική Αφρική όσο και για τη νότια πλευρά της διώρυγας του Σουέζ στην Ερυθρά Θάλασσα. Ο Χάιλε Σελάσιε σύμβολο ενότητας του Αιθιοπικού λαού, ήταν πλέον ένας πολύτιμος σύμμαχος για του Άγγλους. Από τον τόπο της εξορίας του, τον μετέφεραν στο Σουδάν όπου ετέθη επικεφαλής μιας ταξιαρχίας που απαρτιζόταν από Αιθίοπες, Άγγλους και Σουδανούς, γνωστής ως «Gideon Force. Οι Αγγλοι επιτέθηκαν στους Ιταλούς και από την πλευρά της Κένυας. Οι Ιταλοί είχαν αυτή τη φορά να αντιμετωπίσουν μεγαλύτερη και ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη από τη δική τους. Και ναι μεν πολέμησαν, ήξεραν όμως ότι αυτόν τον πόλεμο δεν μπορούσαν να τον κερδίσουν. Το ηθικό τους τους είχε εγκαταλείψει. Με τα δεδομένα αυτά, η προέλαση των Αγγλικών και Αιθιοπικών δυνάμεων ήταν ευκολότερη απ' ότι είχε υπολογιστεί και ο Αυτοκράτωρ εισήλθε θριαμβευτικά στην Αντίς Αμπέμπα στις 5 Μαΐου 1941, ακριβώς πέντε χρόνια μετά την είσοδο των Ιταλών στην πρωτεύουσά του, για να σβήσει τη συμβολική ημερομηνία της απαρχής της Ιταλικής κατοχής.

                                                                                                                                                                               Νικόλαος Χρ. Βοζίκης

ΦΙΛΙΣΤΩΡ ΠΡΙΝ 90 ΧΡΟΝΙΑ......ΑΙΘΙΟΠΙΑ                                                       10 Οκτωβρίου 2025 

Ο Φιλίστωρ, ήταν το ψευδώνυμο του Μιχάλη Κατσίγερα, ενός ιστορικού στελέχους και βασικού αρθρογράφου της εφημερίδας "Η Καθημερινή". Ηταν γνωστός για τη βαθιά γνώση και αγάπη του για την Ιστορία, ειδικά αυτή του 20ού αιώνα. Για την Ιταλική εισβολή στην Αιθιοπία, που άρχισε τον  Οκτώβριο του 1935, έγραψε:

ΙΟΥΝΙΟΣ 1935

• Ετετραπλασιάσθη  

Αι αγγλικαί εφημερίδες πληροφορούνται εξ Αντίς Αμπέμπα, ότι χθες εγένετο μεγάλη στρατιωτική παρέλασις παρουσία του Αυτοκράτορος Χαϊλέ Σελασιέ. Εξ αφορμής του γεγονότος τούτου εγνώσθη ότι ο στρατός της Αβησσυνίας ετετραπλασιάσθη κατά τους τελευταίους τέσσαρας μήνας. 

ΙΟΥΛΙΟΣ 1935 

• Αδεια 

Αγγέλλεται εκ Στοκχόλμης ότι καθ'α ανακοινούται επισήμως ο αυτοκράτωρ της Αιθιοπίας εζήτησε την άδειαν να προσλάβη Σουηδούς αεροπόρους ως οργανωτής της αιθιοπικής αεροπορίας. Η σουηδική κυβέρνησις ηρνήθη ευγενώς, ισχυρισθείσα ότι η σουηδική αεροπορία έχει ανάγκην όλων των αξιωματικών της. 

• Αναμενόμενος Λόγος

Ο με τόσον ενδιαφέρον αναμενόμενος λόγος του Αγγλου υπουργού των Εξωτερικών σερ Σάμουελ Χόαρ εξεφωνήθη σήμερον εν Γενεύη μέσω και σμοβριθούς αιθούσης της ΚΤΕ. Πολλοί διακεκριμένοι επισκέπται εκ διαφόρων χωρών δεν ηδυνήθησαν να εισέλθουν εις την αίθουσαν διότι αύτη είχεν ήδη υπερπληρωθή. Αμα τη ενάρξει της συνεδριάσεως ο κ. Χόαρ ανήλθεν εις το βήμα και ησχολήθη αμέσως με τα προβλήματα τα προκύψαντα εκ της ιταλο-αβησσυνιακής διενέξεως.

• Προσπάθειαι 

Καθ' α εγνώσθη, αι προσπάθειαι της αβησσυνιακής Κυβερνήσεως και τά τας τελευταίας εβδομάδας όπως προμηθευθή πολεμοφόδια εις Γαλλίαν, Βέλγιον, Τσεχοσλοβακίαν και Δανίαν, απεδείχθησαν άκαρποι. Εις τινας περιπτώσεις είχαν γίνει αι πληρωμαί το δε πολεμικόν υλικόν εκρατήθη εις τους λιμένας φορτώσεως. Επί παραδείγματι, η βελγική Κυβέρνησις ανεκοίνωσε προς την αβησσυνιακήν κυβέρνησιν ότι δεν εννοεί να την μεμφθούν ότι μετέσχεν εις τον ανεφοδιασμόν της Αβησσυνίας ετοιμαζομένης να διεξαγάγη πόλεμον. 

• Διακοίνωσις 

Αγγέλλεται εξ Αντίς Αμπέμπα ότι η αβησσυνιακή Κυβέρνησις επέδωκε σήμερον εις τον αυτόθι επιτετραμμένον των Ην. Πολιτειών κ. Ζωρζ διακοίνωσιν εν τη οποία εκθέτει λεπτομερώς την ιταλο-αβησσυνιακήν διένεξιν και επικαλείται την εφαρμογήν του συμφώνου Κέλλογκ - Μπριάν. 

ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 1935 

• Εφοδιασμός 

Αγγέλλεται εξ Αντίς Αμπέμπα ότι η Ιαπωνία πρόκειται να εφοδιάση τον αβησσυνιακόν στρατόν με πυρομαχικά του τελευταίου τύπου. Η αβησσυνιακή Κυβέρνησις υπέγραψε συμβόλαιον με την ιαπωνικήν διά την προμήθειαν μεγάλης που σότητος όπλων και πυρομαχικών προς επίσπευσιν του συγχρονισμού του αβησσυνιακού στρατού. Ταυτοχρόνως έχουν διεξαχθή αι σχετικαί ενέργειαι περί αποστολής ιαπωνικής στρατιωτικής και εμπορικής αποστολής εις Αβησσυνίαν. 

• Αναχωρούν οι ξένοι 

Τηλεγραφούν εξ Αντίς Αμπέμπα ότι οι ξένοι αναχωρούν εσπευσμένως. Επίσης ανεχώρησαν οι Ιταλοί κληρικοί. Η σιδηροδρομική γραμμή φρουρείται διά την προστασίαν των αναχωρούντων ξένων. Στρατιώται κατασκευάζουν περί την πόλιν καιταφύγια προστασίας του πληθυσμού από αεροπορικάς επιδρομάς. Αι αιθιοπικαί τράπεζαι έπαυσαν την χορήγησιν ξένου συναλλάγματος. 

• Θερμές εκδηλώσεις

Οι επιβαίνοντες του ατμοπλοίου «Σατούρνια» υιοί του Μουσολίνι διερχόμένοι εκ Πορτ Σάϊδ εγένοντο αντικείμενον θερμών εκδηλώσεων των εκεί διαμενόντων Ιταλών. 

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 1935

• Εφόδια

Ιατρικά εφόδια για το μέτωπο, όπως βαμβάκι, μαλλί, επίδεσμοι και ζεστές κουβέρτες, συγκεντρώνονται στον σιδηροδρομικό σταθμό της Αντίς Αμπέμπα.  

• Προς φύλαξιν 

Εις την Γενεύην εξετάζεται νέον σχέδιον καθ' ο η Αβησσυνία θα υπεχρεούτο να δεχθή την διεθνή βοήθειαν, του σχετικού έργου ανατιθεμένου εις την Ιταλίαν. Η Κοινωνία των Εθνών δηλαδή, απεφάσισε να αναθέση την φύλαξιν του αρνίου εις... Εις την Ιταλίαν. 

• Προσεφέρθησαν 

Αγγέλλεται εξ Αντίς Αμπέμπα ότι πέντε χιλιάδες Ιρλανδοί προσεφέρθησαν να πολεμήσουν υπέρ της Αιθιοπίας εις πόλεμον εναντίον της Ιταλίας. Τρεις χιλιάδες Γάλλοι και εκατοντάδες Αγγλων, Γερμανών, Βραζιλιανών και Ρώσσων προσέφεραν τας υπηρεσίας των εις τον αιθιοπικόν στρατόν. Κατά το κυβερνητικόν ανακοινωθέν, ολίγαι εκ των προσφορών τούτων εγένοντο δεκται, δεδομένου ότι η Αβησσυνία στηρίζεται επί των ιδίων της δυνάμεων όπως προστατεύση τα συμφέροντά της. 

• Ουδετερότης 

Η Ελλάς παρακολουθεί την διεθνή κατάστασιν μετ' ιδιαζούσης προσοχής. Ελπίζει δε ότι θα εξευρεθή τρόπος ειρηνικής διευθετήσεως της διαφοράς μεταξύ Ιταλίας και Αιθιοπίας. Εν πάση περιπτώσει η Ελλάς διατηρεί φιλικωτάτας σχέσεις μετά των δύο χωρών και συνεπώς ενδεδειγμένη πολιτική αυτής είναι η της αυστηράς ουδετερότητος. 

• «Θα προτιμήσω ν' αυτοκτονήσω» 

Κατά τηλεγραφήματα εξ Αντίς Αμπέμπα, ο αυτοκράτωρ Χαϊλέ Σελασιέ, ερωτηθείς από τους απεσταλμένους των αμερικανικών εφημερίδων αν θα εδέχετο Αγγλογαλλικόν ή Αμερικανικόν προτεκτοράτον, απήντησε κατηγορηματικώς: «Ουδέποτε θα επρόδιδα την προσφιλή εις τους Αιθίοπας δικτατορίαν, δεχόμενος οιονδήποτε και αν είνε τούτο. Εκτιμώ την υποστήριξιν την οποίαν παρέχει η Αμερική προς τους αδυνάτους και απειλουμένους λαούς, αλλά και ο Αιθιοπικός λαός λατρεύει την ελευθερίαν όπως και ο Αμερικανικός. Εξ άλλου, διατί θα διοικηθώμεν από ξένους λαούς; Επί χιλιετηρίδας όλας εζήσαμεν αυτοδιοικούμενοι, χωρίς καμμίαν ξένην βοήθειαν. Αρα και τώρα δεν έχομεν ανάγκην. Θα δεχθώ μεν πάσαν βοήθειαν διά να υπερασπίσωμεν την ελευθερίαν μας, ποτέ όμως προτεκτοράτον αποθενδήποτε προερχόμενον. Θ' αμυνθώμεν μέχρι τελευταίας ρανίδος και θα προτιμήσω ν' αυτοκτονήσω ως ο αυτοκράτωρ Θεόδωρος προ 60 ετών ή να γίννω υποτελής της Ιταλίας». 

                                                                                                                                           ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΗΝΑΚΑΚΗΣ, ΜΥΡΤΩ ΚΑΤΣΙΓΕΡΑ 

HARRAR ΤΟ ΙΕΡΟ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΤΩΝ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΩΝ                                   3 Οκτωβρίου 2025  

Από πολύ νωρίς, τον 4ο μόλις αιώνα, ο Βασιλιάς τής Αιθιοπίας Ezana ασπάσθηκε την Χριστιανική Ορθόδοξη Θρησκεία, την οποία καθιέρωσε ως επίσημη Θρησκεία του κράτους του.  Πολύ αργότερα (19ο αιώνα) ο Αυτοκράτωρ Menelik ΙΙ ανέφερε ότι, «η χώρα μου είναι ένα χριστιανικό νησί μέσα στη μουσουλμανική θάλασσα». Και πράγματι, τα άλλα κράτη τής Αφρικής είχαν ασπασθεί τον Ισλαμισμό. Βεβαίως ανέκαθεν υπήρχαν στις επαρχίες τής Αιθιοπίας και Μουσουλμάνοι, αλλά το ποσοστό αυτών ήταν χαμηλό. Τα τελευταία χρόνια, κυρίως μετά την μεταπολίτευση, οι Ισλαμιστές Αιθίοπες έφτασαν στο 50% των  κατοίκων.  

Σε προηγούμενο άρθρο αναφερθήκαμε «στην «Lalibela» την Ιερή Πόλη των Αιθιόπων Χριστιανών. Τώρα σειρά έχει το «Harrar», η Ιερή Πόλη τών Αιθιόπων Μουσουλμάνων, η οποία από την παλαιά εποχή μέχρι και σήμερα, θεωρείται το 4ο πιο σημαντικό κέντρο προσκυνήματος των Ισλαμιστών, μετά την Μέκκα, την Μεδίνα και την Ιερουσαλήμ.Το Harrar που βρίσκεται στα ανατολικά τής χώρας, σε υψόμετρο 1.856 μέτρων έχει εξαιρετικό κλίμα. Είναι το σημαντικότερο εμπορικό κέντρο τής Αιθιοπίας. Μέχρι το 1850 ήταν το πιο  γνωστό και πολυσύχναστο σταυροδρόμι μεταξύ Αφρικής, Ινδίας και Μέσης Ανατολής. Λειτούργησε ως σημείο εισροής τών Μουσουλμάνων στο «Κέρας της Αφρικής», από την αντίπερα όχθη τής Ερυθράς Θάλασσας και από τις ερήμους της βορείου Αφρικής. Ο Χριστιανισμός, που εξαπλώθηκε στην αιθιοπική επικράτεια τον 4ο αιώνα, ΔΕΝ κατάφερε να διεισδύσει στην συγκεκριμένη περιοχή, παρά μόνο  το 1887.                 

Το υπάρχον σήμερα πολιτικό καθεστώς με το νέο Ομοσπονδιακό Σύνταγμα του 1995, ευνόησε το Harrar, το οποίο αναγνωρίστηκε νομικά ως πόλη-κράτος κι έλαβε έναν τύπο ανεξαρτησίας, ανάμεσα στα 9 διαμερίσματα που συγκροτούν την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία τής Αιθιοπίας. Αυτό αποτελεί ένα σημαντικό ορόσημο στην ιστορία τής πόλης, η οποία είναι:

- Το 1520, ο Εμίρης του γειτονικού Dakar Abu Bakr, επέλεξε κι εγκατέστησε την πρωτεύουσα του Εμιράτου του στην περιοχή τού Harrar. Πέντε χρόνια αργότερα ο Abu Bakr εκτοπίστηκε. Την εξουσία ανέλαβε ο  φανατικός Μουσουλμάνος και θρυλικός ήρωας Imam Ahmed Ibn Ibrahim al Ghazi, γνωστός ως Mohammed Gragn (στα αιθιοπικά σημαίνει αριστερόχειρ). Ο πόλεμος μεταξύ τών Χριστιανών και των Μουσουλμάνων, με αρχηγό τον αριστερόχειρα, διήρκεσε δεκατέσσερα ολόκληρα χρόνια. Το 1541 ο Mohammed Gragn σκοτώθηκε στο πεδίο τής μάχης, κοντά στη λίμνη Tana. Στο διάστημα των 14 ετών, το εμπόριο στο Harrar κατέρρευσε και οι οικονομικές συνέπειες ήταν σημαντικές. Όμως το πλήγμα τών Χαρραρίνων δεν σταμάτησε εκεί. Αμέσως μετά το θάνατο τού θρυλικού αρχηγού μια άλλη, μεγάλη απειλή έζωσε την πόλη: ξεκίνησε η αποδημία της φυλής τών Oromo, από το νότο της Αιθιοπίας προς το Harrar. Το 1543 για την αντιμετώπιση τού μεταναστευτικού κύματος, ο διάδοχος και ανιψιός τού αριστερόχειρα, Εμίρης Nur Ibn al-Wazir Mujahid, περιέκλεισε την πόλη μέσα σε τείχη, τα οποία υπάρχουν μέχρι σήμερα. Το ύψος τους  φτάνει τα 5 μέτρα και το πάχος τους το 1 μέτρο. Πέντε μεγάλες πύλες εξυπηρετούσαν τους εμπόρους για τη διακίνηση των αγαθών τους.Τις επόμενες τρεις δεκαετίες το Harrar συνέχισε να λειτουργεί ως μία ανεξάρτητη πόλη-κράτος. Με την επανεκκίνηση της οικονομίας οι Χαρραρίνοι άρχισαν πάλι να ταξιδεύουν ως την Ινδία, την Αραβία και την Αίγυπτο. Η μεσαιωνική πόλη Harrar εξέδωσε το δικό της νόμισμα.

- Τον 17ο  και 18ο  αιώνα το Harrar έκλεισε τις πύλες του στους Χριστιανούς κι έγινε σημαντικό κέντρο μελέτης τού Ισλαμισμού. Μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα η είσοδος ήταν απαγορευμένη στους ξένους. Τα τζαμιά και τα ιερά τής πόλης, πολλά από τα οποία χρονολογούνται αιώνες πίσω, προσελκύουν προσκυνητές από την Αιθιοπία και από άλλες περιοχές τής Ανατολικής Αφρικής και της Μέσης Ανατολής. 

- Το 1875 ο Αιγυπτιακός στρατός σκότωσε τον ηγέτη Amir Mohammed και εισέβαλε στην πόλη. Όνειρο της Αιγύπτου ήταν να ιδρύσει την «Αυτοκρατορία τής Ανατολικής Αφρικής». Δέκα χρόνια διήρκεσε η αιγυπτιακή κατάληψη. Το 1885 ο Εμίρης Abdullahi κατάφερε με δυσκολία, να επαναφέρει την ελευθερία στο Harrar.

- Το 1887, ο Στρατηγός Ras Makonnen, εξάδελφος του Αιθίοπα Αυτοκράτορα Menelik ΙΙ και πατέρας του τελευταίου Αυτοκράτορα Haile Selassie I, κατέκτησε την πόλη-κράτος τού Harrar και την προσάρτησε στην  Αιθιοπική Επικράτεια. Παρ’ όλη την προσάρτηση, οι Χαρραρίνοι διατήρησαν τη δική τους εθνολογική ταυτότητα, τη δική τους κουλτούρα και συνέχισαν να έχουν τη δική τους διάλεκτο. Την ίδια περίοδο αναπτύχθηκε η μέχρι σήμερα ανθούσα τοπική χειροτεχνία, όπως είναι η αργυροχοΐα, η καλαθοπλεχτική και η υφαντική.

Σήμερα, η κοινή θρησκευτική και πολιτιστική κληρονομιά, οδηγούν τους Ισλαμιστές από το Τζιμπουτί, τη Σομαλία, την Κένυα, την Ουγκάντα, το Σουδάν και την Υεμένη στο 4ο σημαντικότερο πνευματικό τους κέντρο, στο Harrar. Συγκεντρώνονται για να προσευχηθούν στα ιστορικά τζαμιά τής πόλης, όπως στο Al- Nur Mosque, που θεωρείται ένα από τα αρχαιότερα της περιοχής και συμμετέχουν σε θρησκευτικές τελετές και παραδοσιακές εορτές, όπως το Mawlid al-Nabi (η γέννηση του Προφήτη Μωάμεθ). Σημαντικά είναι και τα μαυσωλεία τών Σούφι Αγίων (Wali), όπως του Sheikh Abadir, ο οποίος έφερε το Ισλάμ στην περιοχή τού Harrar και τον τιμούν με ευλάβεια, όπως και τους λοιπούς Σούφι Αγίους. 

Το 1966 ο νεαρός Γάλλος Jean Masson, προκειμένου ν’ αποφύγει τη στρατιωτική του θητεία, επέλεξε να πάει στο Harrar για να διδάξει τη γαλλική γλώσσα στα αιθιοπικά σχολεία. Στις σημειώσεις του «Promenade dans le Harar» δίνει την ακόλουθη εικόνα τής πόλης:<<  Υπάρχουν τουλάχιστον 80 τζαμιά, τα περισσότερα των οποίων δεν έχουν μιναρέδες, απλά λειτουργούν ως χώροι προσευχής ή είναι μνημεία αφιερωμένα σε Μουσουλμάνους Αγίους. Κατηφορίζοντας την κεντρική οδό της παλιάς πόλης, που είναι γεμάτη από καταστήματα, φθάνει κανείς στην κεντρική πλατεία Feres Magala (αγορά των αλόγων). Εκεί βρίσκεται η μεγάλη Ορθόδοξη εκκλησία  Mehdane Alem ( Σωτήρας του Κόσμου), που έκτισε ο Ras Makonnen, όταν κατέκτησε την πόλη-κράτος του Harrar, το 1887. Στο κέντρο της μεγάλης πλατείας βρίσκεται το άγαλμα του Ras Makonnen, που καμαρώνει έφιππος. Προχωρώντας συναντά κανείς το Μεγάλο Τζαμί με τους 2 μιναρέδες, και ο δρόμος καταλήγει στην πλατεία με τα μπαχαρικά. Από εκεί ο επισκέπτης βλέπει πάνω σε ύψωμα το όμορφο, ξύλινο, διώροφο σπίτι του Γάλλου Ποιητή Arthur Rimbaud, ο οποίος έζησε αρκετά χρόνια στο Harrar και ασχολήθηκε με το εμπόριο. Λίγο πιο πέρα βρίσκεται το παλάτι του Διοικητή του Harrar, Ras Makonnen. Ο δρόμος καταλήγει στην πύλη του Errer, που οδηγεί στο Ogaden, στην Djigjika και στο Babile. Η ωραιότερη από τις πέντε πύλες είναι αυτή της Shoa, που ανοίγει στη μεγάλη πλατεία «Ras Makonnen». Από αυτήν μπαινοβγαίνουν οι Oromo, οι οποίοι περπατούν μέχρι και 50 χλμ., προκειμένου να πουλήσουν τα προϊόντα τους και ν΄ αγοράσουν ένα κομμάτι ύφασμα, ένα μαντήλι για το κεφάλι ή ένα βραχιόλι>>. 

H συστηματική καλλιέργεια του καφέ και του chat έδωσε ώθηση στο εμπόριο. Όλοι γνωρίζουμε ότι Πατρίδα τού καφέ είναι η Αιθιοπία και ότι η καλύτερη ποικιλία παράγεται στην περιοχή τού Harrar. Το chat αντιπροσωπεύει το 15% του συναλλάγματος που εισρέει στη χώρα.

Πρόκειται για ένα δενδρύλλιο (Catha edulis), που είναι γνωστό από αιώνες. Προσφέρει τα φύλλα του για μάσημα και οι ντόπιοι τα μασούν ακατάπαυστα σαν τσίχλα. Πρόκειται για ήπιο ναρκωτικό, που με τη δράση τής αμφεταμίνης και της κοκαΐνης διεγείρει, τονώνει, φέρνει ευεξία και δραστηριοποιεί το άτομο. Αναφορά στο φυτό γίνεται στην εκστρατεία τού Μεγάλου Αλεξάνδρου, όπου η χρήση τού chat θεράπευε τους στρατιώτες  από μια άγνωστη επιδημική ασθένεια. 

Το Harrar είναι κάτι παραπάνω από μια πόλη. Είναι μια ζωντανή μαρτυρία τής συνύπαρξης πολιτισμών, θρησκειών και παραδόσεων. Η πλούσια ιστορία του, το ήπιο κλίμα, τα μοναδικά του μνημεία, η καλλιτεχνία τών ανθρώπων, η ομορφιά τών κοριτσιών του που είναι πάντα στολισμένα με πολύχρωμες χάντρες και κοσμήματα, το καθιστούν έναν από τους πιο σημαντικούς πολιτιστικούς θησαυρούς τής Αφρικής. Η παλαιά πόλη του Harrar είναι μέλος του Οργανισμού Πόλεων Παγκόσμιας Κληρονομιάς.                                                              

                                                                                                                                                                       Αλεξάνδρα Ζέκου-Γρυπάρη

Πηγές:

“Ethiopia and Eritrea”  Frances Linzee Gordon – Jean-Bernard Carillet

“Lumières d’ Ethiopie”  Marco Paoluzzo

“A History of Modern Ethiopia“  Bahru Zewde

Λάμπρου Γιάννης – φαρμακοποιός από την Ντίρε Ντάουα Αιθιοπίας