ΞΕΡΕΤΕ ΟΤΙ...

https://www.facebook.com/xereteoti



                                      Η ΑΙΘΙΟΠΙΑ, Η ΕΥΓΕΝΕΙΑ ΜΙΑΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΨΥΧΗΣ 

Όταν βρεθείς σε έναν τόπο που μετρά το χρόνο διαφορετικά, όταν βγεις από το αεροπλάνο και δεν είσαι πια στο 2020 αλλά στο 2012, όταν σε λούζει το πρωινό φως του ήλιου αλλά η ώρα δεν είναι δέκα αλλά τέσσερις, γιατί η νέα μέρα ξεκινάει στις έξι το πρωί, όταν ο χρόνος αλλάζει το Σεπτέμβρη και οι μήνες είναι δεκατρείς, είσαι ο ίδιος άνθρωπος με αυτόν που ξεκίνησε το ταξίδι; Ή μήπως ήρθες να γνωρίσεις μια άλλη πλευρά του εαυτού σου, αυτή που πιστεύει ακόμα στα πνεύματα και τη δύναμη της φύσης; Που χάνεται μέσα στη μεθυστική μυρωδιά από το λιβάνι και με κάθε γουλιά από το ζεστό αρωματισμένο με βότανα καφέ έρχεται πιο κοντά στο Θεό; 

Αυτός που περπατάει στην πλατεία Μέσκελ, στους σκονισμένους δρόμους της Αντίς Αμπέμπα, τους γεμάτους με μικροπωλητές, λούστρους και παλιά αυτοκίνητα, αυτός που κάθε τόσο χάνει την ανάσα του λόγω υψομέτρου, που αναγκάζεται να σταματήσει και να κοιτάξει γύρω του έναν κόσμο φτωχό, ευγενικό και κάπως συγκρατημένο στα συναισθήματα με τους ξένους, είναι ένας άνθρωπος που σου μοιάζει. Είναι ένα κομμάτι της ψυχής σου που κάπου το είχες ξεχάσει, σαν παλιό ρούχο που φέρνει αναμνήσεις μιας άλλης ζωής. Όταν πέφτει η νύχτα και αφήνεσαι στους ήχους μια ανατολίτικης τζαζ ή στο σπαρτάρισμα των λευκοντυμένων χορευτών, που ευλαβικά απομακρύνουν την αρνητική ενέργεια εσένα και από εμένα, τότε αρχίζεις να θυμάσαι από πού ξεκίνησες και αρχίζεις να καταλαβαίνεις πού θέλεις να πας.

Ταξίδεψα στην Αιθιοπία τον Ιανουάριο του 2020 για να ερευνήσω το κατά πόσο τα ευρωπαϊκά προγράμματα ανάπτυξης βοηθούν στην ένταξη προσφύγων από τις γειτονικές χώρες, Σουδάν, Σομαλία, Ερυθραία. Το τμήμα κοινωνιολογίας του πανεπιστημίου της Αντίς Αμπέμπα στη Σιντίστ Κιλό με υποδέχθηκε ως επισκέπτρια ερευνήτρια για τρεις μήνες και έγινε η όασή μου μέσα στην κουραστική καθημερινότητα της μεγάλης πόλης. 

Μέσω καθηγητών από το ελληνικό σχολείο ήρθα σε επαφή με μέλη της Ελληνικής Κοινότητας της Αντίς Αμπέμπας, που με βοήθησαν πολύ όχι μόνο στο να πραγματοποιήσω τις συνεντεύξεις που είχα προγραμματίσει, αλλά στο να έχω μια λειτουργική και ευχάριστη καθημερινότητα. Στον Ολυμπιακό, το Ντέμπρε Ζέιτ με τις όμορφες λίμνες και στα παζάρια της Αντίς, ανταλλάξαμε ιστορίες και έμαθα τι σημαίνει να ανήκεις σε δύο κόσμους, πώς αυτό σε ενδυναμώνει και τι προβλήματα δημιουργεί. Έμαθα για παιδιά με ελληνική καταγωγή, που παρότι έχουν φοιτήσει στο ελληνικό σχολείο, δε μπορούν να έρθουν και να ζήσουν στην Ελλάδα γιατί κάποιος πρόγονός τους δεν αναγνώρισε την οικογένεια και γιατί το ελληνικό κράτος κρίνει ότι δεν πληρούν τις προϋποθέσεις για να πάρουν βίζα. Αυτά τα παιδιά, μιλούν ελληνικά, αστειεύονται στα ελληνικά, γνωρίζουν ελληνική ιστορία και λέξεις από την αργκό αλλά παραμένουν εγκλωβισμένα στη διαχωριστική γραμμή, ανάμεσα σε δύο κόσμους. Παρ’ όλ’ αυτά,  το χαμόγελο δε σβήνει από τα χείλη τους.

Αντιμετώπισα αρκετές δυσκολίες στην έρευνά μου. Η μεγαλύτερη από αυτές ήταν η επίμονη άρνηση των Αιθιοπικών Αρχών να μου δώσουν άδεια να επισκεφτώ προσφυγικούς καταυλισμούς και να μιλήσω με πρόσφυγες από την Ερυθραία που μένουν στην Αντίς Αμπέμπα. Δεν το έβαλα κάτω. Με τη βοήθεια του βοηθού μου, ενός Έλληνα που μένει στην Αιθιοπία, κατάφερα ακόμα και με ασαφείς διευθύνσεις να κινηθώ σε ένα χαοτικό περιβάλλον και να συναντήσω ανθρώπους που εργάζονται σε οργανώσεις που βοηθούν πρόσφυγες, κάποιες από αυτές της εκκλησίας, αλλά και εκπροσώπους ευρωπαϊκών ΜΚΟ, ακαδημαϊκούς και φοιτητές και κάποιους Ερυθραίους πρόσφυγες που δέχτηκαν να μου μιλήσουν για τη ζωή τους σε ένα καφέ στη γειτονιά Γκόφα. 

Μέσα από την ακαδημαϊκή μου έρευνα έμαθα ότι η ανάγκη για ένταξη σχεδόν ενός εκατομμυρίου προσφύγων δοκιμάζει την κοινωνική συνοχή στην Αιθιοπία, όπως αυτό συμβαίνει και σε ευρωπαϊκές χώρες. Πολύ συχνά, ο ντόπιος πληθυσμός βλέπει τους πρόσφυγες ως ανταγωνιστές στην αγορά εργασίας και την πρόσβαση σε καλλιεργήσιμη γη, που έτσι κι αλλιώς είναι περιορισμένες. Η άτυπη μετακίνηση προσφύγων στην πρωτεύουσα δεν κατάφερε να λύσει το πρόβλημα της ανεργίας και της φτώχειας. Αντιθέτως, επέφερε αύξηση των τιμών στα ενοίκια.
Οι πρόσφυγες περιέγραψαν το πώς είναι να ζεις για δεκαετίες σε καταυλισμούς επειδή δεν έχεις τα απαραίτητα χρήματα για να πληρώσεις τους διακινητές που θα σε φέρουν στη Δύση. Χωρίς να μπορούν να προχωρήσουν προς τα μπρος ούτε και να γυρίσουν πίσω, κοιτάζουν τη ζωή που δεν έζησαν. 

Οι πρόσφυγες από την Ερυθραία, όπως και πολλοί Αιθίοπες, πασχίζουν να μεταναστεύσουν κάπου με καλύτερες συνθήκες διαβίωσης, ώστε να μπορούν να στείλουν εμβάσματα στις οικογένειές τους που περιμένουν πολλά από αυτούς. Ανέφεραν ότι ο μισθός στα πολλά υποσχόμενα βιομηχανικά πάρκα είναι τόσο μικρός (30 δολάρια το μήνα) που δε μπορούν να επιβιώσουν. Ο δρόμος όμως είναι γεμάτος κινδύνους. Πολλοί έχουν πέσει θύματα απαγωγής για λύτρα. Πολλοί δουλεύουν τμηματικά για να μπορούν να ξεπληρώνουν τους διακινητές. Γνωρίζουν το ρίσκο αλλά δεν τα παρατούν όσο υπάρχει έστω και μια ελπίδα. Στα συμπεράσματα της έρευνάς μου αναφέρω ότι αν δεν γίνουν επενδύσεις στην Αιθιοπία, που θα εξασφαλίσουν ένα αξιοπρεπές εισόδημα στους εργαζόμενους, παρά τις όποιες καλές πρωτοβουλίες, είναι απίθανο να σταματήσει ο κόσμος να μεταναστεύει.

Στους τρεις μήνες που έμεινα στην Αιθιοπία, είχα την τύχη να γνωρίσω όμορφους ανθρώπους που με κάλεσαν στη ζωή τους για να γευτώ λίγο από την Αιθιοπική κουλτούρα. Για να μοιραστούμε μια ιντζέρα (κάποιοι με τάισαν στο στόμα ως ένδειξη φιλοξενίας), για να με μάθουν αιθιοπικούς χορούς σε αυτοσχέδια πάρτι στην αυλή ενός σπιτιού ή σε ένα γεμάτο με κόσμο μπαρ στη Μπόλε.

Οι Αιθίοπες μου φάνηκαν κάπως μαζεμένοι, κλειστοί σε μια πρώτη επαφή. Ένιωθα ότι δε με εμπιστεύονταν. Ποια είμαι; Τι θέλω εκεί; Με όσους όμως κατάφερα να σπάσω τον πάγο, κυρίως μέσα από τα κοινά μας ενδιαφέροντα, ένιωσα τι πραγματικά θα πει ζεστασιά και αλληλεγγύη. Δε θα ξεχάσω τη φίλη μου τη Μούλου, ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο της Αντίς Αμπέμπα, που μπήκε στη διαδικασία να μου βρει τρόπο να κάνω τις συνεντεύξεις με πρόσφυγες χρησιμοποιώντας γνωστούς της, που με έβγαλε έξω να με κεράσει και να μου δείξει την πόλη, που μοιραζόμασταν τη μία πρίζα για λάπτοπ στη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου και που και μέχρι σήμερα με βοηθάει. Ακόμα θυμάμαι έναν ταξιτζή που μου είπε ότι τρώει μία φορά τη μέρα για να δίνει το υπόλοιπο από το μεροκάματό του σε μια οργάνωση που ταΐζει άστεγα παιδιά στους δρόμους. 

Στο καφέ Τρυστ στη γειτονιά Ολόμπια που έμενα, ένα πρωί μια Αιθιοπίδα γύρισε και μου είπε στα ελληνικά πόσο αγαπάει την Ελλάδα. Μου εξήγησε ότι έμενε στην Ελλάδα 15 χρόνια και δούλευε εκεί σαν νοσηλεύτρια και ότι αν και τελικά γύρισε στην Αιθιοπία λόγω γάμου, ακόμα θεωρεί την Ελλάδα σαν πατρίδα της. Μάλιστα, αγόρασε και σπίτι στη Μεσσηνία για μπορεί να έρχεται όποτε θέλει και όταν τη ρώτησα πού ακριβώς, μου ανέφερε το χωριό από το οποίο κατάγομαι εγώ! Στα βάθη της Αφρικής ξαναβρήκα το σπίτι μου. Οι ζωές των ανθρώπων που διασταυρώνονται με τρόπο μαγικό ανά τις ηπείρους.

Τέλος, αισθάνομαι τυχερή γιατί όσο ήμουν στην Αιθιοπία κατάφερα να κάνω δύο πολύ ενδιαφέροντα ταξίδια. Στην αρχή πήγα στη Λαλιμπέλα και είδα από κοντά το σύμπλεγμα των ναών που ήξερα μόνο από φωτογραφίες. Καθισμένη στην οροφή μιας από αυτές τις εκκλησίες, είδα ένα από τα πιο ωραία ηλιοβασιλέματα, με τον ήλιο να χάνεται πίσω από ατέλειωτες οροσειρές  και άγριες χαράδρες. Το δεύτερο ταξίδι ήταν με φίλους στη νότια Αιθιοπία. Με ένα τζιπ περάσαμε μέσα από ποτάμια και γκρεμούς, παραδομένοι από τη ζέστη στην ομορφιά της αφρικανικής σαβάνας, ενώ, που και που, έκαναν την εμφάνισή τους χιμπατζήδες. Επισκεφτήκαμε κάποιες φυλές αλλά και εκτιμήσαμε την απόλυτη ησυχία τού άδειου από ανθρώπους τοπίο. 

Δυστυχώς έφυγα νωρίτερα από ότι υπολόγιζα από την Αιθιοπία λόγω της καραντίνας, αλλά θέλω πολύ να ξαναπάω. Θέλω να ευχαριστήσω τα μέλη του Συλλόγου Ελλήνων Αιθιοπίας, για τις καλές συμβουλές που μου έδωσαν πριν το ταξίδι, καθώς και όλους τους φίλους από την Ελληνική Κοινότητα της Αντίς Αμπέμπας, που ήταν κοντά μου. 

Εύχομαι να επικρατήσει η ενότητα και η ειρήνη. 
                      
                                                                                                                                    Γιώτα Θεοδωρόπουλου

________________________________
Η Γιώτα Θεοδωρόπουλου, είναι συγγραφέας και υποψηφία Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Radboud της Ολλανδίας, με επαγγελματική και ερευνητική εμπειρία σε θέματα μεταναστευτικής πολιτικής.

Comments