Η Βυζαντινή Περίοδος

                                
                                                             Οι οβελίσκοι της Αξώμης
 

Κατά τη περίοδο μετά τον εκχριστιανισμό της Αξώμης, πληροφορίες για τη χριστιανική πλέον Αιθιοπία μας παρέχουν οι Πατέρες της Εκκλησίας και οι εκκλησιαστικοί συγγραφείς, όπως ο Ευσέβιος, ο Σωκράτης, ο Φιλοστύργιος, ο Σωζομενός ο Θεοδώρητος ο Κύρου στις «Εκκλησιαστικές Ιστορίες» τους, ο Μέγας Αθανάσιος στην «Απολογία προς Κωνστάντιον», όπου και μας διέσωσε και την επιστολή του Αυτοκράτορα Κωνστάντιου προς τους βασιλείς της Αξώμης Αειζάνα και Σαειζάνα.

Κατά τον 6ο μ.Χ. αιώνα για το Αξωμιτικό κράτος ένα  πολύτιμο σύγγραμμα, τη «Χριστιανική Τοπογραφία», την οποία έγραψε ο Κοσμάς ο επονομαζόμενος  Ινδικοπλεύστης. Ο Κοσμάς, δραστήριος και ρηξικέλευθος έμπορος, είχε διαπλεύσει τη Μεσόγειο και την ερυθρά θάλασσα, είχε ανοιχτεί στον Ινδικό Ωκεανό και έφθασε πιθανόν μέχρι τις Ινδίες.

Ασχολήθηκε λοιπόν με τη συγγραφή έργων περιγραφικής γεωγραφίας, κοσμογραφίας και εξηγήσεως των Γραφών. Από τα έργα του διασώθηκε μέχρι τις μέρες μας η προαναφερθείσα «Χριστιανική Τοπογραφία». Σ’ αυτή ο Κοσμάς καθορίζει τα όριά του Αξωμιτικού βασιλείου και μας παρέχει χρήσιμες γεωγραφικές πληροφορίες για τη χώρα καθώς και πληροφορίες για την πολιτοκοινωνική οργάνωση του κράτους και για την οργάνωση  της θρησκευτικής ζωής κι ακόμη για το εμπόριο της περιοχής που βρισκόταν ακόμα σε άνθηση και για τη συμμετοχή των Ελλήνων στις αιθιοπικές δραστηριότητες.

Κατά τους χρόνους του Αυτοκράτορα του Βυζαντίου Ιουστινιανού του Α’(518-527), ο Κοσμάς επισκέφθηκε την Αξώμη και συνάντησε τον αυτοκράτορα Καλέβ όταν ο τελευταίος ετοιμαζόταν να επιτεθεί εναντίον των Χιμυαριτών. Το 525 μ.Χ. ο αυτοκράτορας της Αξώμης (ο Καλέβ), θέλοντας να πραγματοποιήσει την επιθυμία του να διατηρήσει τις διάφορες επιγραφές, διέταξε τον διοικητή της Άδουλης να αντιγράψει τις επιγραφές που υπήρχαν εκεί.   

Ο διοικητής ανέθεσε την αντιγραφή των επιγραφών σε κάποιον Μηνά, Έλληνα έμπορο που διέμενε στην Άδουλη, και στον Κοσμά που παρεπιδημούσε στην πόλη, κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού του που έκανε για να συμβάλει όπως γράφει ο ίδιος «προς την των τόπων και των οικούντων  είδησιν». Ο Κοσμάς, με τη βοήθεια του Μηνά, αντέγραψε δυο ελληνικές επιγραφές που βρίσκονταν κοντά στην Άδουλη.

Είναι ευτυχής πρόνοια από μέρος του Κοσμά ότι από τα αντίγραφα τα οποία έκανε κράτησε ένα για τον εαυτό του και συμπεριέλαβε έτσι τις επιγραφές αυτές που δεν διασώθηκαν, στην «Χριστιανική Τοπογραφία» του και έτσι γνωρίζουμε σήμερα το περιεχόμενο τους.

Η μια από τις αντιγραφείσες επιγραφές βρισκόταν πάνω στο θρόνο του Πτολεμαίου, και αποδίδεται στον Πτολεμαίο Γ’ τον Ευεργέτη, του οποίου διαμνημονεύει τις κατακτητικές και άλλες δραστηριότητες στην Ασία και την Αφρική. Η δεύτερη περιγράφει τα κατορθώματα ενός Αιθίοπα ηγεμόνα και καθορίζει την έκταση του κράτους του. Το όνομα του αυτοκράτορα δεν αναφέρεται στο αντίγραφο της επιγραφής και αυτό φαίνεται ότι συνέβη επειδή ο Κοσμάς, έχοντας ελαττωματική όραση, δεν μπορούσε να αναγνώσει και να αντιγράψει τις φθαρμένες αρχικές γραμμές όπου περιέχονταν το όνομα.

Το γεγονός αυτό προξένησε αρκετές δυσκολίες στους μελετητές σχετικά με την ταυτότητα του αυτοκράτορα που αναφέρεται και κατά συνέπεια και με τον χρόνο της επιγραφής. Η επικρατέστερη άποψη τοποθετεί τον χρόνο μεταξύ της πρώτης εκατονταετηρίδας π.Χ. και της 1ης μ.Χ. Ορισμένοι ταυτίζουν τον ηγεμόνα με τον αυτοκράτορα Αφίλα του 3ου μ.Χ. αι.

Λίγα χρόνια μετά την επίσκεψη του Κοσμά στην Αιθιοπία, επισκέφθηκε το 531 την Αξώμη ο Βυζαντινός Νόννοσος, ως απεσταλμένος του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού προς τον βασιλιά της Αξώμης. Ο Νόννοσος έγραψε βιβλίο στο οποίο περιέγραψε το ταξίδι του στην Αξώμη, αλλά δυστυχώς από αυτό μόνο ένα μικρό απόσπασμα διέσωσε ο Ρώττος στη «Μυριόβιβλό» του. Της αποστολής αυτής είχε προηγηθεί μια άλλη με τον Ιουλιανό την οποία περιγράφει ο ιστορικός Προκόπιος.

Ο Προκόπιος, ο ιστορικός του Ιουστινιανού, παρά το γεγονός ότι δεν επισκέφθηκε την Αιθιοπία, είναι αξιόπιστος στις πληροφορίες που μας έχει στο έργο του «Ιστορία των πολέμων». Λιγότερο ακριβής στις πληροφορίες του είναι ο χρονογράφος Ιωάννης  Μαλάμας, ο οποίος χρησιμοποιεί για την Αιθιοπία το όνομα Ινδία, καθώς επίσης και ο Ιωάννης ο επίσκοπος Νικίου που τον αντιγράφει. Και άλλοι βυζαντινοί συγγραφείς μας παρέχουν πληροφορίες για την Αιθιοπία μέχρι την εποχή που η Μουσουλμανική επέλαση διέκοψε τους δεσμούς της χώρας με τη Μεσόγειο.

 

             Του Χρήστου Ε. Γιαννούλα
Καθηγητής του Ελληνικού Γυμνασίου της Αντίς Αμπέμπας (1973 - 77)

 

Comments